Sobanukirwa byimbitse indwara zifata umwijima(...)

Kwamamaza

agakiza

Sobanukirwa byimbitse indwara zifata umwijima n’uko zirindwa


Yanditswe na: Ubwanditsi     2021-09-20 09:13:42


Sobanukirwa byimbitse indwara zifata umwijima n’uko zirindwa

Indwara zifata umwijima ni zimwe mu zihangayikishije abatuye Isi barimo n’Abanyarwanda kuko zihitana hafi miliyoni ebyiri by’abazirwaye buri mwaka bazanduye ku mpamvu zitandukanye zirimo no kunywa inzoga nyinshi.

Imibare y’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima, OMS, yo mu 2018 igararagaza ko mu Rwanda 2,42% by’abantu bose bapfa baba bahitanywe n’indwara z’umwijima zitandukanye cyane cyane kanseri yawo kuko 1,48% by’impfu zose baba bazize iyi kanseri.

Nkuko inzobere mu kuvura indwara zo mu mubiri [médecine interne] muri Baho International Hospital, Dr. Niyonsaba Aimé, mu kiganiro yagiranye na IGIHE.COM dukesha iyi nkuru, yasobanuye byimbitse akamaro k’umwijma mu mubiri, ibiwangiza, indwara zikunda kuwibasira ndetse n’uko umuntu yazirinda.

Yagize ati “Umwijima ni umwe mu ngingo zikomeye mu mubiri w’umuntu, zikora imirimo myinshi. Mu y’ingenzi ukora harimo gukora igikoma cyitwa ‘Bile’ gifasha umubiri mu igogora ry’ibiryo, akandi kamaro ni ugukura imyanda cyangwa ubumara mu maraso, ikindi ni ugufasha kubika isukari umubiri ukoresha kugira ngo uzane intege.”

Dr. Niyonsaba yavuze ko bimwe mu bishobora kuwangiza harimo kunywa inzoga nyinshi, kunywa imiti myinshi irimo ubumara yaba iyo iya kizungu cyangwa iy’ibyatsi, ndetse no kurya amavuta menshi kuko ajya ku mwijima akawangiza.

Uyu muganga yavuze ko indwara zifata umwijima zishobora gushyirwa mu byiciro bitanu birimo indwara zandura, iziterwa n’ubumara (bwavuye mu nzoga cyangwa mu miti), iziterwa n’ibinure byagiye ku mwijima (Stéatose hépatique), izo abantu bakura ku babyeyi cyangwa imiryango (génétique) ndetse n’indwara z’umwijima ziterwa n’uko abasirikare b’umubiri bawurwanya ibyo bita ‘autoimmune’.

Muri izi ndwara zose, Dr Niyonsaba avuga ko izizwi zishobora kwangiza umwijma cyane ari iziterwa na za Virusi cyane cyane Hépatite A, B, C, D na E ndetse n’izindi ziterwa n’inzoka za bilharziose.

Avuga uko izi ndwara zandura yagize ati “Izi virusi zose ziratandukanye, Virusi A ifatira mu mazi cyangwa mu biryo byanduye biba birimo iyo virusi nyine, Virusi B ifatira mu maraso no mu mibonano mpuzabitsina idakingiye, umubyeyi ashobora kuyiha umwana, cyangwa umuntu yitoboje ikintu cyagiyeho iyo virusi cyangwa ayandi matembabuzi y’umubiri nk’amacandwe cyangwa intangangabo.”

“Hepatite C kenshi ikunda kwandura igihe baguhaye amaraso yanduye, ikindi ni ugukoresha ibikoresho bitobora uruhu biba biriho iyi virusi ya C. Hepatite D nayo ifata nk’izo Hepatite B na C, gusa icyo itandukaniyeho n’izo zindi ni uko ifata umuntu wari usanzwe arwaye Hepatite B, umuntu udafite Hepatite B ntashobora kwandura hepatite D. Hepatite E ni kimwe na Hepatite A nayo yandurira mu matembabuzi ava mu mubiri, cyangwa ibiryo byanduye.”

Akomeza avuga ko izi virusi zinjira mu mwijima ziciye mu tunyangingo [cells] twawo, zikaturya maze utu tunyangingo tukangirika . Iyo dupfuye avuga ko haza ibyo umuntu yakwita inkovu bigatuma umwijima ugagara cyane ukaba nk’ibuye ntushobore gukora akazi kawo ku buryo bishobora no gutera kanseri cyangwa umuntu agapfa.

Hépatite A na E zishobora kwikiza, Hépatite C niyo ikomeye

Dr. Niyonsaba yavuze ko indwara z’umwijima zose zishobora gukira kuko hari imiti yazo ndetse n’inkingo kuri izi virusi, uretse ko rimwe na rimwe hari izishobora kuba karande mu mubiri w’umuntu.

Ati “Izi ndwara zose zirakira, Hépatite A na E amahirwe yo gukira igihe umuntu yayirwaye ni menshi, hari igihe umuntu ashobora no gukira atiriwe ajya kwa muganga ikicyiza kubera ko umuntu aba afite abasirikare bahagije, ikindi nacyo ni uko izo zose zifite inkingo.”

“Hanyuma Hépatite B na D zishobora gukira cyangwa se zikagenda zikaba akarande ibyo bita ‘Chronique’. Mu bandura Hépatite B, nka 15% ishobora kubabaho karande, Icyiza cyabo ni uko hariho inkingo, umuntu afata eshatu akaba ayikingiwe.”

Yongeyeho ko Hépatite C ariyo ikomeye cyane kuko yandura cyane ndetse hafi 80% by’abayirwara bashobora kuyigumana ikababaho akarande kandi ikindi ikaba itagira urukingo.

Ati “Amahirwe dufite ni uko hari imiti ishobora kugabanya ubukana bw’iyo virus kandi itangwa na leta ku buntu.”

Uyu muganga avuga ko ibimenyetso biranga indwara z’umwijima byenda gusa, aho uwurwaye ashobora kugira umunaniro ukabije, kubura imbaraga, amaso cyangwa uruhu bigasa umuhondo, kugira inkari zisa n’umuhondo cyane niyo yaba yanyweye amazi menshi, cyangwa umusarane ugasa umuhondo.

Yakomeje ati “Ikindi kimenyetso ushobora kugira, ni ukubyimba ibirenge, mu ngingo no mu nda. Kuri ziriya Hépatite A, B, C, D na E ho umuntu ashobora kugira umuriro, kugira iseseme, kuruka, cyangwa kuribwa mu nda.”

Ibyagufasha kurinda umwijma

Mu byo umuntu yakora kugira ngo yirinde kurwara umwijima, Dr. Niyonsaba yavuze ko harimo kunywa amazi menshi asukuye nka litiro imwe n’igice cyangwa ebyiri ku munsi, kuko bifasha umwijima gusukura cyane amaraso.

Akomeza agira ati “Mu biryo, umuntu yajya arya nk’imboga za broccoli, karoti, imboga rwatsi nyinshi, mbese imboga zose. Ikindi ni imbuto zirimo cyane Vitamine C nk’indimu, ironji, inkeri n’izindi, kandi ntitwibagirwe gukora imyitozo [ngororamubiri].”

Uyu muganga agira inama abantu bose kwipimisha umwijima kugira ngo utarawurwara yikingize, awawurwaye avurwe hakiri kare ndetse asaba abantu kwirinda gusangira ibikoresho nk’uburoso bw’amenyo, urwembe n’ibindi.

Abasaba kandi kurya ibiryo bisukuye, bitarimo amavuta menshi, kwirinda gukora imibonano mpuzabitsina idakingiye ku batarashakana, bakirinda koga mu nzuzi babonye zose kandi buri wese agakoresha ibikoresho bye bwite birimo uburoso bw’amenyo, urwembe n’ibindi.

Reba hano kiganiro na Dr. Niyonsaba Aimé, inzobere mu kuvura indwara zo mu mubiri [médecine interne] muri Baho International Hospital

Source:Igihe.com

[email protected]

Ibitekerezo (0)

Tanga igitekerezo

Amategeko n'amabwiriza arakurikizwa

Haba hari icyemezo ufashe nyuma y'ubu butumwa ?