Inshamake y’igitabo cy’abacamanza

Abahanga b’Abayuda bemeza ko Samweli yanditse ibitabo by’abacamanza na Rusi. Abakurambere b’ltorero ry’intumwa bemeraga ibyo nta shiti izo nkuru zitatanye zanditswe mu gihe cy’Abacamanza. Iri jambo "muri iyo minsi Abisirayeli nta mwami bari bafite" ryagarukaga kenshi mu gitabo cy’ Abacamanza (Abac. 18:1; 21:25). Ibyo birerekana ko icyo gitabo cyanditswe mu gihe cya Samweli, nyamara nticyarengeje ko Dawidi yima.

Birumvikana ko igitabo cy’Abacamanza nyuma y’uko ubuturo bwera bw’i Shilo buretswe ubwo Abafilisitiya bahateraga (reba Yer.7:17; 26:6). Muri iki gitabo cy’ Abacamanza ni mwo dusangamo Abanaziri. Amosi abagereranya n’ubwoko bw’abahanuzi Imana yahagurukije . Bo hamwe n’Abarekabu bari bamwe mu bakomezaga amategeko ya Mose (2Abami 10). Ni mu gitabo cy’Abacamanza dusangamo abantu banyuranye bahigaga imihigo. Tubonamo Yefuta, Samusoni na Samweli nyina Hana yahigiye Uwiteka.

Ese iki gitabo kigizwe n’ibiki?

1:1:Kugeza3:6. Imbonerahamwe. Ibikorwa bitatanye by’imiryango y’Abisirayeli
Isirayeli inanirwa kurwanya abanzi bayo.
3:7-31: Otiniyeli naEhudi bakiza Abisirayeli abanzi b’iburengerazuba .
4 na 5: Debora na Baraki batsinda abanzi.b’amajyaruguru.Indirimbo ya debora.
6 kugeza ku 8: Gidiyoni anesha Abamediyani; ariko asenga ibigirwamana.
9 na 10 : Abimeleki, Yayiri na Tola.
11 :Yefuta atsinda Abamoni. Ahiga umuhigo.
12 : K’wivovota kw’Abefurayimu: Ibusani, Eloni na Abudoni.
13 kugeza 16: Samusoni atsinda Abafilisitiya inshuro
12 17na 18 : Mika n’ishyirwaho ry’ubuturo bwera bw’ubwami.
9 kugeza 21: ubugome bw’abantu b’i Gibeya. Uko bahanwe.

ni iyihe nyigisho y’ ingenzi iri mu gitabo cy’Abacamanza?

Igitabo "abacamanza" kivuga abantu cyangwa umuntu wacunguraga Abisirayeli akongera akabatoza kubaha amategeko y’ Imana babaga barateshutseho (Abac. 2:18; 3:9). Abisirayeli batabarwaga kugira ngo bongere gukorera Uwiteka. Ni nacyo gitekerezo tubona mu Isezerano Rishya (Luka 1: 74 ; Abah. 11 : 32-34 ) .

Muri rusange umwanya umucamanza yagize mu gitabo wanganaga n’ukuntu yamamaye mu gihugu. Urugero ni urwa Samusoni wamamaye.
Hari impamvu nk’ebyiri zatumaga Uwiteka anyuza Abisirayeli mu ngorane: iya mbere yerekeranye no guhanirwa imyifatire idahwitse mu gusuzugura Imana; iya kabiri yo mu buryo bw’umwuka kwari ukugerageza umurava wabo bafitiye Uwiteka (Abac.3 kugeza kun 16). Iki gitabo kibanda k’ugutsinda kw’abacamanza banyuranye mu gihe kireshya n’ ibinyejana bitatu, kuva kuri Otiniyeli ukageza kuri Eliya.

Imyaka magana atatu (300) y’Abacamanza 11: 26 ihera mu mwaka wa 1400 ukageza 1100 MB.K. (twibutse ko imyaka ya mbere y’ivuka ryaYesu ibarwa basubira inyuma). Iyo myaka irangwa no gusubira inyuma, aho abantu bateshutse amategeko ya Mose na Yosuwa. Ni ibihe byarangwaga no gukora icyo bishakiye, amahane, imvururu, kononekara mu mico utaretse no kwiremamo ibice mu miryango y’Abisirayeli. Kumva ko bagize igihugu kimwe byari byarabashizemo; ibyo byongeye kubyutsa n’abagaba b’ingabo. Ayo mateka agenda yisubira yaterwaga n’uko Abisirayeli bagendaga bagwa babyuka. Rimwe babaga baguye ubundi bagakurikizaho ububyutse, kwihana no gusana.

Hagati aho kwiruhukira badamaraye nyamara kumva bahuriye ku gihugu kimwe ntibyashize, ndetse ntibaburaga kumva ko bagendera hamwe mu nzira z ’Uwiteka n kuko tubibona mu ndirimbo ya Debora. Yafatwaga nk’umubyeyi wa Isirayeli ubwoko bw’ Uwiteka (Abac. 5:7, 11). Ntibyoroshye gusobanukirwa iki gisigo. Ikigaragara ni uko igisigo gihakana ibyari byarafashwe nk’ukuri ko imiryango yageze i Kanani mu bihe bitandukanye, ndetse iyo miryango yari inyuranye mu mavu n’amavuko.

Igisigo kiremeza ko ubu bwoko bwakoreraga Uwiteka nk’ubwoko bushyize hamwe mbere yo kwinjira mu gihugu cy’isezerano. Inkuru ziri muri iki gitabo zirangwa n’ubugizi bwa nabi (ubunyamaswa) ndetse zishushanya ku buryo bufatika igihe cy’abacamanza, Hari abibajije impamvu inkuru nk’izi zashyizwe mu mateka yo gucungurwa k’ubwoko bw’Imana.

Uretse umwanya w’ ingenzi izi nkuru zifite nk’ amateka adashidikanywa, izo nkuru zisobanura neza uko Abisirayeli bagiye bakura (batera imbere). Ziranerekana umugambi w’ Imana (Zab 102:19) . Izi nkuru zanditswe uko zakabaye ngo zerekane k’Uwiteka yihishura mu mirimo ye. Ibihe birebire bamaze mu mutuzo, igitabo cy’Abacamanza ntacyo kibivugaho; ahubwo icyo bacaho akarongo ni ugucirwaho iteka kw’ibyaha no kuzaza k’ umutabazi uhagurukijwe n’Imana ngo asubize ubwoko bwe bumutakiye.

Uwiteka yihishurira mu mirimo ye nk’Imana yo gukiranuka n’imbabazi mu kubabarira ibicumuro, nyamara ntifata umunyabyaha nk’utacumuye (Kuva 34: 7). Umujinya w’Imana ugera ku batayumvira (Abef.5:6 n’ Abac.2:14, 20; 3: 8; 10:7), nyamara iyo bihannye bakamutakambira, abaha umucunguzi, washushanyaga umukiza Yesu. Uwo niwe waneshaga abanzi, agaha ubwoko bwe uburuhukiro.

[email protected]