UMUMARO WO GUSOMA MU BUZIMA BW’ABIZERA

1 Timoteyo 4:13 Kugeza aho nzazira, ujye ugira umwete zo gusoma no guhugura no kwigisha. Muri uyu murongo dusoma impuguro cyangwa se amabwiriza Paul yahaye Timoteyo yo mu buryo 3; kugira umwete wo: 1. Gusoma, 2. guhugura no 3. kwigisha. Muri iyi nkuru turi bwibande ku mpuguro 1 yo kugira umwete wo gusoma (guha ubusobanuro ibimenyetso byanditse).

Aya magambo Paul yayanditse mu gihe yateganyaga kuzasura itorero rya Efeso iryo Timoteyo yarimo, amwandikira amuha inshingano zirimo kugira umwete wo gusoma.
Hano yavugaga gusoma amagambo y’Imana mu ruhame (Luka 4:16, Ibyakozwe 13:15) nk’uko byari mu muco ariko byumvikana ko gusoma aricyo cyari ingenzi.
Urubuga learn-to-read-prince-george.com rugaragaza umumaro wo gusoma mu buryo
bukurikira:

1. Muri societe y’iki gihe gusoma ni ingenzi kuko ibintu byinshi tubimenya ari uko
dusomye. Aha twatanga nk’urugero rw’amabwiriza y’umuti uba wanditse ku icupa,
ibyapa n’ibindi.

2. Muri iki gihe biragoye ko wabona akazi udakunda gusoma, kandi byongeye abantu
bakora akazi gahemba neza usanga basoma cyane kuko nibo bakora za rapports no
gusoma inzandiko/ubutumwa no kuzisubiza kenshi na kenshi

3. Gusoma bituma ubwonko bukora neza, ni umwitozo w’ubwonko utuma ubwonko
bubasha gufata ibintu byinshi. Gutoza abana bato gusoma bibafasha kumenya ururimi
ndetse no kurwumva neza.

4. Ushobora gukundisha abana gusoma ugiye ubasomera hanyuma wageza hagati
ugahagarara ukababaza ikigiye gukurikiraho muri iyonkuru uri kubasomera. Ushobora
kubabwira gutekereza ku nkuru, kuyishushanya cyangwa se kuyandika.

5. Gusoma bituma umuntu amenya kuvuga neza amagambo kandi umuntu akamenya
amagambo menshi (Vocabulary) bityo umuntu akaba yanamenya gukora interuro nyinshi akoresheje amagambo mashya, bituma umuntu ashobora gusobanura neza ibintu akoresheje amagambo atandukanye

6. Gusoma bidufasha kumenya ibintu bishya biri mu bitabo, internet ndetse n’ibinyamakuru. Bidufasha kumenya ibintu byinshi kandi umuntu ubisoma abasha kwiyigisha cyangwa kwihugura ubwe mu ngeri (areas) zitandukanye. Turi mu gihe hariho amakuru menshi cyangwa se ubumenyi bwinshi aho ubasha kububona ari uko wasomye.

7. Gusoma bifasha gutekereza: burya TV n’imikino yo muri za mudasobwa cyangwa muri telefoni ni ibifasha kwishimisha, ni ijambo ry’icyongereza amuse rigizwe na “a” ivuga “non” naho “muse” bivuga gutekereza. Ubwo “amusement” bikaba bivuga umurimo udasaba gutekereza. Gusoma bishobora gutuma umuntu ajya aho ari ho hose ku isi (ndetse n’inyuma yayo), byatuma umuntu agera ku rugero rukomeye ndetse ngo umuntu udasoma hari ibyishimo adashobora kuzagira mu rwego rumwe n’usoma

8. Gusoma bituma umuntu yigirira icyizere ndetse bikamutera kuba we ubwe mu gihe
umuntu udakunda gusoma adakunze kugira ibitekerezo bishya, ndetse akenshi akaba
yanakwibwirako abantu bamwanga, akiha akato cyangwa se akibwirako ariwe wenyine
udakunda gusoma (kandi atari byo). Ikindi kandi ni abantu bakunda gucika intege vuba kuko baba bishinjako ibyo batazi bishobora kuba byanditse kandi bakaba batabashije kubisoma.

9. Hariho ijambo rivuga ngo “ikaramu ni intwaro ikomeye kurusha inkota” ibi ni ukuberako ibitekerezo byanditse byagiye bihindura abantu hirya no hino ku isi bikabajyana mu byiza cyangwa mu bibi. Ntawahagarika ibitekerezo by’abantu ariko mu gusoma no gushakashaka havamo kugaragaza ibitekerezo byiza cyangwa ibibi, bityo birumvikana ko mu gusoma twahindura ubuzima bwari bubi bugahinduka bwiza

10. Ukuri kuzwi ku gusoma ni uko habamo imbaraga. Haba n’ubwo Leta ibuza ibinyamakuru bimwe na bimwe byigenga gusomwa kuko bishobora kuzana impinduka mbi cyangwa ibitekerezo bibi mubantu.

Nanone biroroha kubeshya abantu badasoma kuko ntibashobora kwikorera
ubushakashatsi bwabo ngo bitekerereze kuko bagendera kubyo babwiwe n’uko
amarangamutima yabo abayoboye.

11. Amagambo avuzwe n’ayanditse niyo yubaka ubuzima, uko uri ubu byavuye mubyo wabwiwe no mubyo wasomye hanyuma ukabyemera, uko uzamera nabyo bizaterwa n’amagambo wemera ubu. Abantu, imiryango, ndetse n’amahanga yubatswe kubera amagambo.

Abakristo biradukwiye gusoma Ijambo ry’Imana ryabwiwe Yosuwa nk’umuntu wari uhawe inshingano zo kuyobora ubwoko bw’Imana ko akwiye kujya asoma akanazirikana ibyanditswe mu gitabo cy’ijambo ry’Imana.

Natwe turi abayobozi ndetse turi n’abami n’abatambyi; Ijambo ry’Imana mu Ibyahishuwe 1:6 riragira hati: “akaduhindura abami n’abatambyi b’Imana ye ari yo na Se, icyubahiro n’ubutware bibe ibye iteka ryose, Amen.” Natwe dufite impamvu zo gukunda gusoma ndetse cyane cyane Bibiliya. Muri izo mpamvu twavuga: kuberako hariho inyigisho z’ubuyobe, Bibiliya ni inzira y’ukuri, irimo ibyo dukeneye kugirango dukorere Imana, irimo ubushake bw’Imana kuri twe kandi irimo ubumenyi butugeza kubutsinzi, harimo guhirwa ndetse no kutuyobora n’ibindi byiza byinshi. Timoteyo 3:16-17.

Sinkunda gusoma

Hari uburyo bwinshi butangwa mu gutoza abantu umuco wo gukunda gusoma.
Umwanditsi w’ibitabo witwa Bindiya Raninga, yatanze inama y’uko umuntu yakwitoza umuco wo gusoma: aho yagize ati, reba ikintu kigushimisha utangire ujye usoma ibyacyo kuko ntabwo uzarambirwa no gusoma ikintu ukunda, muri uko kwitoza gusoma uzanageraho ukunde gusoma n’ibindi. Gukunda gusoma ni umuco mwiza umuntu yitoza akamenyera kimwe n’iyindi mico.

Ariko, hari ubwo umuntu ashaka kwiga umuco akuze bikamunanira kuko bisanzwe bigora kumenyera umuco utitoje ukiri muto. Kuri icyo kibazo cy’umuntu udakunda gusoma na mba, Umwanditsi w’ibitabo witwa Manoj Arora yagize ati: “Niba udakunda gusoma cyangwa se utajya ugira kwihangana mu gihe cyo gusoma kuki ushaka kubyiga? Aha yakomeje agira ati “aho kumara umwanya munini wiga unitoza umuco muby’ukuri udakunda, ahubwo wakoresha ubundi buryo kugirango umenye icyo
ushaka kumenya. Aha yavuze kubijyanye no kwiga cyangwa kwihugura ukoresheje amajwi n’amashusho. (kimwe n’ufite ibibazo by’amaso).

Muri iki gihe ubumenyi ushaka muri buri gitabo runaka ubasha no kububona n’ahandi nko mu majwi (audio) ndetse no mumashusho (video). Ushobora rero kuba udakunda gusoma ariko ukaba ukunda kumva amajwi cyangwa kureba amashusho. Wakoresha ubwo buryo kandi ukabona ubumenyi washakaga.

Umwanditsi w’ibitabo John Corcoran, yanditse igitabo cyitwa “The Teacher Who Couldn’t Read, is a very intelligent man” mu Kinyarwanda twavuga
ko bivuga ngo “Umwalimu udasoma aba ari umunyabwenge.

Ushobora kuba nawe utekerezako udakunda gusoma nk’uko umutwe w’iyi iki gika uvuga ariko ukaba ugejeje hano usoma iyi nkuru. Mu byukuri ukunda gusoma. (Ukoresheje computer uko ibara amagambo kugeza aha ubu umaze gusoma igice cya 1 cya Luka).

Uramutse witegereje mu buzima bwa buri munsi, umuntu ukoresha social media, biragoye kwemezako yabarwa mubantu badakunda gusoma. Niba uganira n’abantu ukoresheje inyandiko ngufi (chat) ushobora kurangiza umunsi usomye ubutumwa bugufi bwakusanywa bukangana n’igitabo cyangwa se ibice bitari munsi ya 1 cya Bibiliya ku munsi umwe gusa.

Urubuga fastcompany.com ruherutse gutangazako kuri ubu social media zafashe umwanya wa 1 mu gusurwa cyane kuri internet nyuma y’ama filmi
y’urukozasoni. Mu gihe cyashize imbuga zerekanaga filmi z’urukozasoni nizo zari kumwanya wa 1 mu kugira umubare munini w’abantu bazireba. Ubu social media zafashe umwanya wa 1. Bishobokako ivugabutumwa rikorewe ahantu
nk’aha ryagera kubantu benshi.

Icyo umuntu yasoza avuga ni uko ntawashidikanyako gusoma muri rusange ndetse no gusoma ijambo ry’Imana ari ingezi ndetse cyane ku mukristo. Will Rogers (04/11/1879 - 15/08/1935) we yaranditse ati: “Umuntu aba afite uburyo bubiri bwo kwiga; kugendana n’abanyabwenge cyangwa gusoma” (Imigani 13:20).

Mu gihe wumva udafite ubushake cyangwa se imbaraga zo gusoma Bibiliya wasaba Imana (icyifuzo mu bindi) kuguha kuyikunda. Abafilipi 2:12 haragira hati: “Kuko Imana ariyo ibatera gukunda no gukora ibyo yishimira”. Ikindi kandi ni uko nk’uko twabivuze hejuru, ushobora no gukurikira Bibiliya mumajwi (audio) cyangwa mumashusho (video), ndetse waba udakunda kuyisoma nk’igitabo ukaba wanayisomera muri telephone (cyangwa muri mudasobwa) kuko iri no mu ndimi nyinshi, ubu no mu Kinyarwanda isigaye iboneka muri telephone.Imana ibahe umugisha kandi idufashe!!!

Matayo Habyarimana@agakiza.org