Sobanukirwa ibyumweru 70 byahanuwe na Daniyeli

Igitabo cy’Umuhanuzi Daniyeli ni amagambo atangaje. Ibice 6 bibanza bivuga amateka ya Daniyeli kandi bikavuga ibyo ku ngoma z’i Babuloni n’Ubuperesi. Kuva ku gice cya 7 kugeza ku cya 12, tuhasanga amateka y’ibyabayeho, airi byo twakwita ubuhanuzi. Ahangaha turibanda ku buhanuzi bufite ibimenyetso bifatika ku bijyanye n’imperuka y’ibihe.

Mbere ya byose, reka twishyire mu mwanya wa Daniyeli uyunguyu uvugwa mu Isezerano rya Kera. Muri iki gihe cya none, ubwoko bw’Imana ni Isirayeli, umurwa wera ukaba Yerusalemu. Nta bwo ari itorero, ahubwo ni Abayuda. Ubuhanuzi bw’ibyumweru 70 rero bureba by’umwihariko ubwoko bw’Imana (ubwoko bw’Abayuda) n’umurwa Yerusalemu.

24 ‘Ibyumweru mirongo irindwi bitegekewe ubwoko bwawe n’umurwa wera, kugira ngo ibicumuro bicibwe n’ibyaha bishire, no gukiranirwa gutangirwe impongano haze gukiranuka kw’iteka, ibyerekanywe n’ibyahanuwe bifatanyishwe ikimenyetso, ahera cyane hasigwe amavuta.’

25 ‘Ni uko ubimenye, ubyitegereze yuko uhereye igihe bazategekera kuba ka i Yerusalemu bayisana kugeza kuri Mesiya Umutware hazabaho ibyumweru birindwi, maze habeho ibindi byumweru mirongo itandatu na bibiri bahubake basubizeho imiharuro n’impavu, ndetse bizakorwa mu bihe biruhije.’

26 ‘Ibyo byumweru uko ari mirongo itandatu na bibiri nibishira Mesiya azakurwaho, kandi nta cyio azaba asigaranye. Maze abantu b’umutware uzaza bazarimbure umurwa n’ubuturo bwera, uwo iherezo rye rizaba nk’utembanywe n’umwuzure w’amazi, intambara n’ibyago bizarinda bigeza imperuka. Ni ko byategetswe.’

27 ‘Uwo mutware azasezerana na benshi isezerano rikomeye, rimare icyumweru kimwe. Nikigera hagati azabuzanya ibitambo n’amaturo, umurimbuzi azaza ku ibaba ry’ibizira, maze kugeza ku mperuka yategetswe uburakari buzasandazwa kuri uwo murimbuzi’” Daniyeli 9:24-27.

Nk’uko byahanuwe, ibyumweru 70 bigabanijemo:

 Ibyumweru 7
• Ibyumweru 62
• Icyumweru 1

Ibyo byumweru bifitanye sano ki na Yesu?

“… kugeza kuri Mesiya Umutware hazabaho ibyumweru birindwi, maze habeho ibindi byumweru mirongo itandatu na bibiri” Daniyeli 9:25.

Reka tubanze turebe iby’ibyumweru 69 bibanza. Duhuze aya magambo n’ibyanditswe byera:

« Ni uko ubimenye, ubyitegereze yuko uhereye igihe bazategekera kuba ka i Yerusalemu bayisana kugeza kuri Mesiya Umutware hazabaho ibyumweru birindwi, maze habeho ibindi byumweru mirongo itandatu na bibiri bahubake basubizeho imiharuro n’impavu, ndetse bizakorwa mu bihe biruhije » Daniyeli 9:25.

Dukurikije aya magambo, twakwanzura yuko kubaka inkike no kugarura ubwami bwa Yerusalemu byagombaga gufata imyaka 7x7=49 (imyaka ya Bibiliya y’ubuhanuzi). Uhereye ubwo, ikindi gihe cy’ibyumweru 62 byajyaga kugeza ku kuza kwa Mesiya Umutware, akiyereka abantu be.

Ibyo byabaye ku munsi wa 10 w’ukwezi kwa Nisani, mbere ya Pasika, habura iminsi 4 ngo Umwai Yesu Kristo abambwe. Uwo mwaka ukomeye wari uwa 32. Reka twifashishe iyi mibare kugira ngo turusheho gusobanukirwa neza:

7 + 62 =ibyumweru 69 (imyaka y’ubuhanuzi).
69 x 7 (imyaka) = imyaka 483 y’ubuhanuzi.
483 (imyaka y’ubuhanuzi) x 360 (iminsi) = iminsi 173,880 y’ubuhanuzi.

Duhereye ku byo Imana yahishuriye inzobere Robert Anderson, iyi minsi y’ubuhanuzi ingana neza n’igihe cyahise kuva aho Umwami Ahasuwerusi ashyiriyeho itegeko riha Nehemiya ububasha bwo kubaka Yerusalemu, no kwinjira i Yerusalemu kwa Yesu Kristo ahetswe n’icyana cy’indogobe! Iminsi 173.880, ubwoko bw’Imana n’umurwa wera Yerusalemu byari bigeze mu gihe gikomeye kandi cyihariye cy’amateka!

Ikindi ni uko iki ari igihe gikomeye cyabayeho mu ivugabutumwa rya Yesu Kristo mu gihe cy’imyaka 3.5, mu rugaryi rwo mu wa 32.

Icyumweru cya 69-70: Kuki?

Icyumweru cya 69 cyarangiranye no kwinjira muri Yerusalemu kwa Yesu ahetswe n’icyana cy’indogobe. Umwami Yesu yari bugufi bwo gusoza umurimo we wamuzanye ku isi. Yagombaga kwitwara ate? Mbese yagombaga kwinjira i Yerusalemu asohoza guhora kw’Imana nk’Umwami wicaye ku ifarashi yera? Oya! Hari ibindi byahanuwe byagombaga gusohora nyuma y’aho (Yesaya 63 : 1-6 ; Ibyah. 19 : 11-21...)

None se ko icyumweru cya 70 kirebana n’imperuka y’ibihe, kuki habayeho iki gihe hagati y’icyumweru cya 69 n’imperuka? Ni ukuvuga umwaka w’2000 (umwaka wa Bibiliya) Mesiya akuweho. Kugira ngo dusubize icyo kibazo, reka twibaze ngo kuki Umwami wacu yagombaga kuza mu isi incuro 2? Kuki ubwa mbere yagombaga kuza nk’umugaragu w’imbata, uciye bugufi, agendera ku ndogobe… ariko ku ncuro ya 2 akaza ari Umukiza n’Umwami, agendera ku ifarashi yera?

Icyumweru cya 69-70: Igihe cy’ubuntu!

Igisubizo gishoboka ni iki ngo: Imana yacu ni Imana y’inyambabazi, ariko na none ni Imana ikiranuka. Nk’Abakristo, twibanda cyane ku butumwa bw’ubuntu twazaniwe n’Umwami wacu Yesu Kristo ariko ntitwibande ku butumwa bwe bwo gukiranuka. Ibyo usanga tubiharira Isezerano rya Kera cyangwa amategeko ya Mose. Twizera ko turakiri munsi yamategeko, kuko twapfuye ku mubiri tukaba tuyoborwa n’Umwuka. Nyamara, Bibiliya itubwira ko Isezerano Rishya na ryo ririmo amategeko, kandi ayo mategeko yanditswe ku mitima yacu.

Uwiteka aravuga ati “Dore iminsi izaza nzasezerana isezerano rishya n’inzu ya Isirayeli n’inzu ya Yuda, ridakurikije isezeranon nasezeranya nab a sekuruza, ku munsi nabafataga ukuboko nkabakura mu gihugu cya Egiputa … Ariko isezerano nzasezerana n’inzu ya Isirayeli hanyuma y’iyo minsi ngiri, ni ko Uwiteka avuga ngo “Nzashyira amategeko yanjye mu nda yabo kandi no mu mitima yabo ni ho nzayandika” Yeremiya 31:31-33.

Igihe kiri hagati y’icyumweru cya 69-70 kirareba itorero. Ni ukuvuga ko ari igihe cy’ubuntu. Agakiza kari muri Yesu Kristo. Icyo gihe ni cyo turimo, kuko kuzamurwa kw’itorero kutaraba. Itorero nirizamurwa, icyumweru cya 70 ni bwo kizatangira.

Yesu ntaraza mu isi kwima ingoma ye nk’Umwami. Akarengane gakomeye nikarangira, abantuye isi bose bazabona Umwana w’Imana aje mu bwiza bwe (Mt 24 :29-31), ashagawe n’abera be bose (Yuda 14-15). Ubwo ni bwo azahora abanzi be bose (Yes. 34 : 8, Yes. 63 : 1-6 ; Ibyah. 19 : 11-21).