Ni iki twamenya ku gitabo cya YESAYA?

Izina ryaYesaya mu giheburayo rishatse kuvuga ngo“Uwiteka ni agakiza”. Iyo nsobanuro irahura n’icyigisho gikuru kiri muri Yesaya, ari cyo agakiza kabonwa ku buntu, biturutse ku Mana, Umucunguzi, atari ku mbaraga z’umuntu cyangwa se imirimo ye myiza.

Igitabo cya Yesaya cyanditswe hakurikijwe uko ubuhanuzi bwageraga kuri Yesaya.Yahanuye hagati y’imyaka 740 na 700 mbere y’ivuka rya Yesu. Ni mu myaka ya nyuma y’ubuzima bwe. Ubwo buhanuzi bwahurijwe mu muzingo umwe.
Yesaya ni mwene Amosi yavutse ku ngoma y’umwami Uziya, ahagana muri 760 mbere ya Yesu.

Yari umwishywa wa Uziya Yarerewe ibwami, yemerwa n’abaturage b’i Yerusalemu kandi afite umugore w’umuhanuzikazi n’abana babiri ari bo: Seyariyashubu risobanura ngo « abacitse ku icumu bazagaruka », na Maherishalalihashibazi risobanura ngo « biroha mu minyago cyangwa bihutira kunyaga ». Yari umutambyi n’umuhanuzi. Inkuru z’Abayuda zemeza ko yabayeho kugeza ku ngoma y’umwami Manase waba waramwicishije, bamukerera mu giti cy’inganzamarumbo, yari yihishe mu mwobo wacyo.

Icyo wamenya kuri iki gitabo

Mu gihe cy’umwami Uziya, Abisirayeli bishimiye gukungahara n’amahoro. Ibyo bibatera kudamarara. Imana yo yahishuriye Abayuda ko barwaye igisebe cy’umufunzo, ko umutwe wose urwaye, umutima wose urwaye (1: 5). Ubwo burwayi bw’umubiri bushushanya ubumuga bwo mu rnwuka. Umuhanuzi yababwiye ko imijyi yabo bishimira izakongorwa n’umuriro (1: 7). Abantu biratana idini ikayutse, Imana yo ikababwira ko irambiwe ibyaha bivanze no guterana kwera (1:13).

Byageze aho Yerusalemu, umurwa w’Imana ugereranywa na Malaya (1: 21). Aho kumvira imiburo, Abayuda barushagaho gushayisha. Abami b’u Buyuda bisungaga amahanga akomeye, ari yo: Egiputa, Ashuri na Babuloni.Yesaya yahanuriye Abayuda ko igihano cya karundura ari uko ayo mahanga bishingikirijeho ariyo Imana izakoresha ibahana. Niko byagenze.Yerusalemu yashenywe n’abami b’i Babuloni (muri 587). Benshi barishwe, abandi bajyanwa mu bunyage bwamaze imyaka 70 (1: 3).

Nyuma y’ubuhanuzi buvuga ibihano ubwoko bw’Abayuda bari kubona kubera gucumura,Yesaya yabahanuriye amagambo yo kubahumuriza. Yababwiye ko Uwiteka akubita ibiboko abo yita ubwoko bwe. Imana, Umuremyi w’isi, ishobora gukoresha amoko yose ngo isohoze imigambi yayo ku Bayuda, yatumye Abayuda bagarurwa mu gihugu cyabo ikoresheje Kuro (igice cya 45). Ubundi Yesaya yahanuriye abayuda ko umugaragu w’Uwiteka azababarirwa (52:13-53), akaba umucyo uvira amahanga (igice cya 49). Imana ihishurira Yesaya ko icungura abantu ku buntu (ibice 54, 55). Yongeye kubahamagara no kubaha amasezerano mashya.

Ubuhanuzi buri mu bice bisoza (ibice 56-66) bushimangira amasezerano Imana yahaye Abisirayeli ibemeza ko kugaruka mu gihugu cyabo biri bugufi. Imana yababwiye ko ukuboko k’Uwiteka kutaheze ngo ananirwe gukiza (igice cya 59). Igice cya 62 kivuga uko Abisirayeli bari gukizwa. Igice cya 63 gisubiramo guhora k’Uwiteka, ahorera abantu be. Ibice bya 65 na 66 byerekana ko Abisirayeli bazakorera Imana yabo i Yerusalemu.

Umwanzuro

Yesaya yanditse avuga ibizaba, yerekana uko Imana izagaragaza icyubahiro cyayo no kwera kwayo, mu gihe izacira icyaha ho iteka, no guha umugisha abakiranutsi muri Mesiya