“Iyo nza kumvira ababyeyi…”

Abacamanza 14:1-3; Abacamanza16:18-21
Ese byigeze bikubaho ko ko ugeramu gihe kibi maze ukicuza impamvu wakigiyemo? Cyari igihe washoboraga kwirinda kugeramo kuko nta n’ikimenyimenyi nta nyungu igaragara wari ubifitemo. Cyari igihe cyerekaga amaso yawe ibimenyetso ko kizakubyarira amazi nk’ibisusa, ariko uhitamo kwirengagiza ibyo bimenyetso maze ucyijandikamo. Umaze kugera muri icyo gihe, ni bwo urimo kuvuga ayamagambo ngo:

“Iyo nza kumvira ababyeyi…”
“Iyo nza gutega amatwi ibyo ababyeyi bageragezaga kumbwira none Simba…”
“Iyo nza gukora ibyo ababyeyi bambwiraga…”
“Iyo nza kumva, Simba ndi mu nzu y’imbohe; Simba naravunitse; simba ntagira aho ntaha, simba naravuye mu ishuri, simba naratwaye inda y’indaro, simba narirukanywe mu ishuri, ntibaba barandasiye mu kazi … iyo nza kumvira ababyeyi…”

Uzi ko Bibiliya itubwira mu Kuva 20:12 iti:“Wubahe So na Nyoko, kugira ngo uramire mugihugu Uwiteka Imana yawe iguha. Mu Befeso 6:1-3 Bibiliya igira iti: “Bana, mujye mwumvira ababyeyi banyu mu Mwami wacu, kuko ari byo bibakwiriye. Wubahe So na Nyoko (iryo ni ryotegeko rya mbere ririmo isezerano), kugira ngo ubone amahoro uramire mu isi.

“Iyo nza kumvira ababyeyi…”

Muri iri somo, tugiye kwigamo umugabo: iyo aza kumvira ababyeyi akabatega amatwi, agakora ibyo bamubwiraga, aba yaragize iherezo ryiza. Nyamara, yagize iherezo ribabaje. Kandi, uyumugabo mbabwira yitwaga Samusoni.

Kugeza ubu, abenshi muri twe bazi Samusoni uwo ari we. Samusoni azwi ho kuba yarabaye umwe mu bacamanza b’Isiraheli. Nk’umucamanza wa Isiraheli, intego ye nyamukuru yari ukubakiza amaboko y’ababisha babo, ari bo Bafilisitiya. Samusoni kandi azwi ho kuba yarabaye umunyamaboko kuruta abantu bose. Yari umuntu Imana yari yarahaye imbaraga zidasanzwe. Impamvu yari afite imbaraga zidasanzwe ni uko hari isezerano yari afitanye n’Imana. Urabona, Samusoni amaze kuvuka, yavutse ari Umunaziri.

Nk’Umunaziri, Samusoni ntiyagombaga gukora cyangwa ngo anywe igisindisha. Nta cyuma cyogosha cyagombaga kumugera ku mutwe,kuko ni mo Imana yari yarashyize imbaraga ze. Kandi biturutse ku musatsi we, Imana yamuhaye imbaraga zo kwicisha intare ibiganza bisa. Imanayamuhaye kandi imbaraga zo kuzirikanya imirizo y’ingunzu 300 maze azitwikisha umurima w’ingano z’Abafilisitiya. Imana yamuhaye imbaraga zo kunesha Abafilisitiya 1000 akoresheje urwasaya rw’indogobe. Ni koko Imana yahaye Samusoni imbaraga ziberaga mumusatsi we, ari nazo yeneshesheje Abafilisitiya.
Ariko mu Bacamanza 16:21, tubona umusatsi wa Samusoni wogoshwa, amaso ye anogorwa. Tubona Samusoni aboheshwa ingoyi maze agashyirwa mu nzu y’imbohe aho yasyaga ingano umunsi ukira. Mu yandi magambo, tubona umuntu waciye agahigo mu kuba umunyambaraga aneshwa agashinyagurirwa. Dore ikibazo, ni gute umunyambaraga kurusha bose ashobora kwisanga yaneshejwe ndetse ashinyagurirwa?

Ibyabaye kuri Samusoni byose byatewe na Delira kuko iyo Samusoni ataza gushodekana na we, umusatsi we ntuba warogoshwe; imbaraga ze ntiziba zaramushizemo, ndetse Abafilisitiya ntibaba baramushinyaguriye. Uko nakomeje kwitegereza ibyabaye kuri Samusoni, nafashe umwanzuro ko ari we watumye amaso ye anogorwa, ni we watumye bamushyira mu nzu y’imbohe, ni we watumye bamushyira ku ngoyi, ni we watumye bamugira umusyi w’ingano umunsi ukira. Ndavuga ko ari we wabyiteye kuko iyo aza kumvira ababyeyi be, ntaba yarashodetse n’umugore nka Delira.

Noneho, byumvikane ko Delira Atari we mugore wenyine wacuditse na Samusoni. Mu Bacamanza 14 Bibiliya itubwira ko yarongoye umukobwa w’i Timuna, ariko akamusenda mu gihe cy’iminsi irindwi gusa, ni bwo ahuye n’umukobwa wa maraya (Abacamanza 16:1-3). Dusoma ko Samusoni yacakiranye na Delira mu Bacamanza 16:4. Nureba neza urasanga abagore bose Samusoni yacudikaga na bo bari babi. Yego bagaragaraga neza, ariko ku mutima bari babi. Yego biteraga ibihumura neza bagahumura, ariko bari babi. Yego bambaraga neza, ariko bari babi. Samusoni ntiyari gucudika n’aba bagore iyo aza kumvira ababyeyi be.

Ikosa Samusoni yakoze ni uguha urwaho irari, ari na cyo cyamuteye gucudika n’abagore babi. Ibi ntibyari kumubaho iyo aza kumvira ababyeyi be (Abacamanza 14). Samusoni yari icyigenge. Igihe kimwe, Samusoni yatashye abwira ababyeyi ko yabengutswe umukobwa i Timuna, akaba ashaka kumurongora. Ariko uyu mugore yari Umufilisitiya, ubwoko bwaziranaga n’Abisiraheli kandi butasengaga Imana nyakuri nk’iya Samusoni.

Ababyeyi be baramubajije bati: “Mbese kuki wagombye kubenguka umukobwa w’i Timuna, nta mugeni uri mu bakobwa ba bene wanyu?” Mbese ntuzi ko Abafilisitiya badasenga Imana nk’iyawe? Ntuzi ko abakobwa b’i Timuna nta sezerano bafitanye n’Imana, kandi ko baramya ibishushanyo? Ni mpamvu ki washakira umukobwa mu Batimunakazi? Hano mu gihugu cyawe hari abakobwa beza ushobora kurongora. Ni kuki udahitamo umwe mu bakobwa bo mu gihugu cyawe?

Ariko Samusoni arabasubiza ati: “Nsabira uwo kuko ari we nkunda cyane.” Ni mwiza. Ahumura neza. Yambara neza. Ni we wenyine nshaka. Samusoni ntiyashatse gukurikiza inama z’ababyeyi be, nk’uko tubisoma mu Bacamanza 14:5. Hatubwira ko we na se na nyina bamanutse bakajya i Timuna.

Mu Bacamanza 16:4 hatubwira ko hanyuma yabengutse umugore wo mu gikombe cya Soreka. Samusoni amaze gusuzugura inama z’ababyeyi be, yafashe urugendo aramanuka ajya i Soreka. Yaramanutse. Yaramanutse ajya i Timuna, maze ageze mu gikombe cya Soreka ahura na Delira, aramanuka. Aha harimo isomo: nuhitamo kutumvira inama ababyeyi bawe bakugira, uzajya usanga mu buzima bwawe umanuka, umanuka, umanuka. Si ibyo gusa, igihe cyose udashaka gukora ibyo Imana ikubwira, uzajya usanga umanuka, umanuka, umanuka.

Noneho menya iki: mu gihe Samusoni yabwiraga ababyeyi be ko yabengutse umukobwa w’i Timuna akaba ashaka kumurongora (Abacamanza 14), hari ibintu bigera muri 4 yananiwe gusohoza: Icya mbere, ntiyari azi uko umugore yitwa (byibura, mbere y’uko upanga n’umuntu kurushinga, banza umenye izina rye); icya kabiri, ntiyigeze afata igihe cyo kumenyana na we; ntiyigeze afata igihe ngo amenye inshuti ze. Ingaruka zo gusuzugura ababyeyi be no kudafata igihe ngo amenyane n’uwo mukobwa, zabaye ko bubatse urugo mu minsi irindwi gusa. Urushako rwarababihiye ku buryo Samusoni yasize umuogore we ababaye maze akisubirira kubana n’ababyeyi be.

Ngaho nawe reba. Samusoni asize umugore we asubiye iwabo. Iki nacyo kitwereka ko Samusoni yari yarongoye adashyitse kuko umugabo iyo afashe umwanzuro wo kurushinga yiyemeza no kwirengera ingaruka zose zizavamo. Bibiliya itubwira ko iyo umugabo yiyemeje kurushinga asiga se na nyina akabana n’umugore we akaramata bombi bakaba umubiri umwe (Itangiriro 2:24). Ariko Samusoni yashoboraga kwirinda kugwa muri uyu mutego iyo aza kumvira se na nyina.

Ijambo ry’Imana ritubwira ko iyo umuntu asenze cyangwa asenzwe atagomba kwihutira gushaka atabanje gukira icyo gikomere, ariko tubona Samusoni ahita yihutira gushaka undi mugore. Turahita tubona acudika n’umugore wa maraya w’i Gaza (Abacamanza 16:1-3) Twongera kumubona ku murongo wa 4 w’icyo gice abenguka umukobwa witwaga Delira utarigeze amuha umwanya wo gukira igikomere yavanye mu rukundo rwa mbere. Ibi byamuteye gukomeza amakosa nk’aya mbere. Byose ni ingaruka yo kutumvira ababyeyi. Delira yari umuntu Samusoni yashoboraga kwirinda kuko Bibiliya itubwira ko Samusoni yamukundaga ariko Delira atamukunda. Uko byagenda kose, yaramusuzuguraga.

Delira ntiyitaga ko amusohokanye; ntiyitaga ko amuguriye uturabyo; ntiyitaga ko amusomye hato na hato. Ntiyamukundaga rwose. Mu by’ukuri, yashakaga ko Samusoni apfa kugira ngo atongera kunesha Abafilisitiya maze bagaseba. Igihe abatware b’Abafilisitiya bahaga Delira ifeza nyinshi ngo abamenyere aho imbaraga za Samusoni ziri maze bamuneshe, ntiyatindiganije gukora icyo kiraka.

Nturebe ko umuntu agusekera, mugakubita agatwenge, ntaho bihuriye no kuba agukunda. Samusoni ntiyagombaga gucudika n’umugore utubaha Imana; udafitanye nayo isezerano. Bibiliya itubwira neza mu 2 Abakorinto 6:14 iti: “Ntimugafatanye n’abatizera mudahwanye. Mbese gukiranuka no gukiranirwa byabana bite? Cyangwa umucyo n’umwijima byabana bite? Ibi ni byo ababyeyi ba Samusoni bamubwiraga mu Bacamanza 14. Bamubwiraga ko umukozi w’Imana usizwe, ufitanye isezerano nayo agomba gushakana n’umukobwa usenga Imana nk’iye, bityo ufitanye nayo isezerano. Ariko umutima wa Samusoni wari waratwawe n’abakobwa batubaha Imana, badafitanye nayo isezerano, kandi ibi byamukururiye akaga mu buzima bwe.

Noneho dore ikibazo: Mbese niba Samusoni yari azi ko atagomba kurongora umukobwa w’i Timuna; wa maraya, cyangwa Delira, byari ngombwa ko Imana imusanga ngo ibimubuze?

Yego byashoboka, kandi koko Imana yaramusanze: bwa mbere, Imana yamusanze inyuze mu babyeyi be; bwa kabiri, Imana yakoresheje intare yitambika mu nzira ubwo yamanukaga ngo ahure n’umukobwa i Timuna. Imana yaburiye Samusoni ubwo urushako rwe rwa mbere rwagendaga nabi. Imana yaburiye Samusoni ubwo yavaga mu maboko y’Abafilisitiya mu ijoro ari mu rugo rwa maraya. Bwa nyuma, Imana yaburiye Samusoni ubwo uwitwaga umukunzi we Delira yageragezaga kumenya aho imbaraga ze ziba ngo amucogoze amugire nk’abandi. Biragaragara ko Imana yaburiye Samusoni kenshi, ariko kenshi yakoreshaga Ijambo ryayo, cyane cyane inyujije mu babyeyi be.

Zaburi 119:9 iravuga iti: “Umusore azeza inzira ye ate? Azayejesha kuyitondera nk’uko Ijambo ryawe ritegeka.”

Imigani 6:20-27 hagira hati: “Mwana wanjye, komeza icyo so yagutegetse kandi we kureka icyo nyoko yakwigishije. Uhore ubikomeje ku mutima wawe, ubyambare mu ijosi. Nugenda, bizakuyobora; nujya kuryama bizakurinda, kandi nukanguka bizakubwiriza. Kuko itegeko ari itabaza, amategeko ari umucyo, kandi ibihano byo guhugura ari inzira y’ubugingo; byakurinda umugore w’inkozi y’ibibi, no gushyeshya k’ururimi rw’umunyamahangakazi. We kwifuza ubwiza bwe mu mutima wawe, kandi ntukunde ko akwicira ijisho. Kuko maraya akenesha umuntu agasigara ku gasate k’umutsima, kandi umugore usambana ahiga ubugingo bw’igiciro cyinshi. Mbese umuntu yashyira umuriro mu gituza cye imyambaro ye ntishye? Cyangwa hari uwabasha gukandagira amakara yaka, ibirenge bye ntibibabuke? Igisubizo cy’iki kibazo ni oya. Uzashya, kandi ibi ni byo byabaye kuri Samusoni. Yahiye azize kutumvira se na nyina.

Nyamara, n’ubwo Samusoni yakomeje kwijandika mu butagira umumaro, Imana yakomeje kumukunda no kumwitaho. Imana yakomeje kumukoresha iby’icyubahiro cyayo. Imana yakomeje kumukoresha mu kunesha Abafilisitiya. Ku bw’ibyo, Imana ikomeza kudukunda no kutwitaho n’aho twaba mu byaha. Izakomeza kudukoresha iby’icyubahiro cyayo. Ariko wibuke iki: “Ingaruka z’ibibi twakoze ziradutegereje. Nk’uko byagendekeye Samusoni wanze kumvira ababyeyi be, natwe iyo tuyobye inzira z’Imana ingaruka zitugeraho. Ariko Imana ni umutunzi w’imbabazi n’ibambe. Izatubabarira nitwihana tukayisaba imbabazi. Izatwongera amahirwe yo gukora ibyiza kuko yuzuye ibambe kandi urukundo rwayo rukaba ari urw’iteka ryose. Ni yo mpamvu dukwiye gutunga Yesu Kristo mu bugingo bwacu, kandi tukaguma mu bihe byo gusenga no mu ijambo ryayo kugira ngo biturinde kwijandika mu ngeso zadutandukanya na yo zikanatuvanaho ubwiza bwayo.
Icyigisho cya Charles McCall

Simeon/agakiza.org