Amwe mu mateka y’igitabo cya YEREMIYA

Igitabo cya Yeremiya kirimo ubuhanuzi Imana yamuhaye mu bihe bitandukanye.Yahanuye mu myaka hafi mirongo ine, kuva 627 kugeza 585 mbere y’ivuka rya Yesu kristo.Yahanuye ari i Yerusalemu, anakomeza mu Egiputa.
Yeremiya ni mwene Hilukiya wo mu batambyi bahoze muri Anatoti mu gihugu cya Benyamini (1:1). Yeremiya yari umuntu w’Imana by’ukuri: yumviraga umwuka, akagira amarangamutima,Yari intabera mu guca imanza: ikindi yari afungutse mu mutwe (Lucide).
Ntawamuhaga impongano (ruswa) akoresha ifeza cyangwa gushyeshya.Yayoborwaga n’ubwenge bumurikiwe n’Umwuka wera.

Akarangwa no kuramya Imana buri gihe. Kuva mu ntangiriro ukageza ku iherezo, yari umuntu w’Imana, akarangwa no gukunda igihugu cye (patriotisme). Ntiyirengagizaga ubupfu n’ubusazi bw’ubwoko bwe. Akababazwa n’uko ibyo byari kubakururira ingaruka mbi, ari zo kujyanwaho iminyago. Ikindi Yeremiya yabaye mu bwigunge kuko atahuzaga n’abo ubwoko bwe bwishingikirizaga ku dini y’inyuma, itari iyo mu mutima.Yeremiya ashyigikiye idini y’umuntu wihana, akarondorwa umutima n’Uwiteka (17:9-10).

Yaba yarabujijwe gushaka umugore, kubera ibihe bibi ubwoko bwe bwanyuzemo «N’uwabyaye abahungu barindwi yabapfushije bose». Niyo mpamvu yanditse ko Rasheli yanze guhozwa ku bw’abana be bishwe,yatangiye guhanura ku ngoma y’umwami Yosiya mwene Amoni, umwami w’Ubuyuda ahagana muri 627
Yeremiya yahanuye akoresha imfashanyigisho cyane ibice makumyabiri na bitanu (1-25) bibanza, ni ubuhanuzi buvuga ku bwoko bw’Imana bwatoranyijwe, ari bwo Abayuda. Uhereye mu gice cya kabiri ukageza ku cya gatandatu (2-6), Yeremiya abwira ubwoko bwe ko Imana ibatonganyiriza gusubira inyuma kwabo. Uko kwimura Imana kwari kubazanira urubanza n’ibihano.

Yeremiya yeretswe inkoni y’umurinzi n’inkono ibira (1:11-16). Asobanurirwa ko Imana irinda ijambo ryayo kandi ko izahana. Kuva mu gice cya 7 ukageza ku cya 8, Yeremiya yeruriye Abayuda ko kwishingikiriza ku rusengero bidahagije ngo bagire umutekano. Abayuda bari bazi ko urusengero rwabo ruzabarinda guterwa n’abanzi babo. Yabahaye urugero ko i Shilo Imana yahashenye kubera kwimura Irnana.

Samariya yagombaga kubabera akabarore. (7: 9-10). Mbese Imana yahinyuye idini y’uburyarya. Igice cya cumi na gatatu (13: l-27) kivuga imiburo.
Ibice cumi na bine kugera makumyabili na kimwe (14-21) bivuga kurimbuka kuri bugufi. Imana yabanje kubateza amapfa (secheresse) (14:1-15:9).

Yeremiya arashinja abahanuzi b’ibinyoma ibyaha, kuko bajyanye abantu kure y’Imana. Yeremiya yabwiwe kutarongora kubera ko icyo gihugu cyari kigiye kugira ibyago byinshi. Nta birori, nta munezero. Ababwira ko ibyaha by’Abayuda bidasibangana nk’ibyandikishijwe ikaramu y’icyuma (17: 1-18). Yahawe ingero z’uko umubumbyi yongera kubumba ikibindi iyo icya mbere cyamenekeye ku ruziga (18:1-17). Abayuda bazamenwa nk’urweso, kandi injyo ntizishobora gusubirana (19:1 -15). Ubwo buhanuzi bwatumye ashyirwa mu mbago bitegetswe n’umutambyi Pashuri.

Ibice bya 21 kugeza 25 byibanda ku bami n’abahanuzi b’i Buyuda. Abo bami Shalumu, Yoyakimu, Yoyakini na Sedekiya. Uko bakurikiranye banze gukurikiza inama bagiriwe na Yeremiya. Shalumu yajyanywe mu Egiputa ari imbohe, agwayo.Yoyakini yajyanywe i Babuloni abahungu be baricwa. Abahanuzi b’i Buyuda ntibanejeje Uwiteka.Yeremiya yahanuye ko abo bahanuzi bagawe n’Uwiteka. Imigenzereze yabo bahanuzi ni mibi, kandi imbaraga zabo si izo gukiranuka, kuko umuhanuzi n’umutambyi banduye (23:10). Abahanuzi b’i Yerusalemu Imana yababonyeho ibibi; bishushanya, basambana, bagendera mu binyoma, kandi bakomeza amaboko y’inkozi z’ibibi kugira ngo hatagira uva mu byaha bye: «Bose bambereye nk’i Sodoma, n’abahatuye nk’i Gomora » (23:14).

Mu gice cya 26, Yeremiya yari agiye kwicwa agarukira hafi, ibikomangoma byibutse ko mu mateka ko hari abandi bahanuzi bahanuye iby’ukuri, abantu bihannye Imana ibabarira igihugu. Urugero ni nka Mika.
Mu gice cya 27 Yeremiya yagiriye inama umwami yo kuyoboka Nebukadinezari. Mu gice cya 28, Umuhanuzi w’ibinyoma Hananiya yashatse kuvuguruza Yeremiya. Ibice bikurikira bivuga uko Yerusalemu yagoswe, umwami w’ i Babuloni yashenye umurwa, hicwa abantu, abandi bajyanwa ari imbohe.

Sedekiya yimitswe n’umwami w’i Babuloni.Yeremiya yandikiye abajyanywe i Babuloni, ababwira ko bazamarayo imyaka 70 (29:10). Urwandiko rwajyanywe na Elisa mwene Shafani na Gemaliya mwene Hilukiya (29: 3).
Sedekiya yasimbuwe na Gedaliya; na we yishwe na Ishimayeli (40-41).Yeremiya yasigaye mu gihugu yemererwa gutura i Misipa (igice cya 40). Yeremiya yandikishije Baruki amagambo y’ubuhanuzi.

Bayasomeye umwami Yehoyakimu, nuko atwika umuzingo w’igitabo. Imana yategetse Yeremiya kwandika undi muzingo (igice cya 36). Byageze aho Yeremiya atabwa mu rwobo; yarukuwemo na Ebedimeleki, inkone y’umunyetiyopiya (igice cya 37).
Inkuru zarakomeje, Yeremiya akorana n’umutegetsi Yohanani wagaruye imbohe Ishimayeli yari yacikanye.

Yeremiya yabagiriye inama yo guhakwa ku Bakaludaya ngo be guhungira mu Egiputa. Aho ni ho Yeremiya yakomereje umurimo wo guhanura.Yahanuye ibizaba ku mahanga atandukanye: Egiputa (46), Abafilisitiya n’i Tiro (47), Mowabu (48), Abamoni, Edomu, Damasiko, Kedari, (49), Babuloni n’Abakaludaya (50-53). Igice cya 52 gisubiramo uko Sedekiya yajyanywe i Babuloni aboshywe n’uko ibintu byo mu nzu y’Imana byajyanywe i Babuloni.